انواع درجه بندی دره نوردی

سیستم درجه بندی دره نوردی ACA UK

قالب اصلی سیستم رتبه‌بندی دره‌های UKCG شامل دو رقم است. رقم اول عددی است و مقادیر شرح داده شده در زیر مربوط به زمین و کار با طناب را نشان می‌دهد. رقم دوم یک کاراکتر الفبا است که مقادیر شرح داده شده در زیر مربوط به حجم و جریان آب را نشان می‌دهد. مقادیر اضافی ممکن است برای نشان دادن خطر نسبی و زمان/تعهد اضافه شوند. رتبه‌بندی‌ها تجمعی هستند. به عنوان مثال: پایین آمدن از یک دره کلاس ۳ به مهارت‌های ذکر شده در کلاس ۳ و همچنین مهارت‌های ذکر شده در کلاس‌های ۱ و ۲ نیاز دارد.

نکته: رتبه‌بندی‌ها مربوط به فرود در شرایط عادی، در طول فصلی که فصل عادی دره‌پیمایی محسوب می‌شود، هستند. شرایط نامساعد، مانند حجم آب بالاتر از حد معمول یا دمای سردتر، سختی فرود را افزایش می‌دهد.

سیستم درجه‌بندی دره‌نوردی FFME

این درجه‌بندی بر اساس موارد زیر است:

جریان آب متوسط در فصل معمول صعود؛ یک گروه ۵ نفره که قبلاً در آن دره نبوده‌اند اما تجربه و مهارت کافی برای پیمایش را دارند. سطح دشواری بر اساس وجود حداقل یکی از شرایط جدول در دره تعیین می‌شود. پرش‌ها الزامی نیستند (مگر ذکر شده باشد).

۱. عمودی (VERTICAL) – نشان‌دهنده سختی طناب‌ریزی و فرود

• ۱: بدون فرود با طناب، معمولاً طناب برای پیشروی نیاز نیست. بدون صعود یا دست‌به‌سنگ پایین‌رونده.
• ۲: کارگاه‌های فرود به‌راحتی در دسترس هستند. فرودها بسیار آسان و کمتر از ۱۰ متر هستند. صعود و فرود دست‌به‌سنگ آسان با درگیری کم.
• ۳: جریان عمودی کم. فرودها در حوضچه‌های آرام. کارگاه‌ها به‌راحتی در دسترس هستند. فرودهای ساده کمتر از ۳۰ متر. فضای کافی برای بازسازی گروه. نصب دست‌به‌سنگ (تراورس) آسان است. صعودها در حد درجه ۱۲ (استرالیایی).
• ۴: جریان عمودی کم تا متوسط که می‌تواند باعث عدم تعادل شود. کارگاه‌ها به سختی در دسترس هستند و/یا فرودهای بیش از ۳۰ متر. نصب دست‌به‌سنگ دشوار. فرودهای چند مرحله‌ای با ایستگاه‌های میانی نسبتاً جادار. مدیریت سایش طناب در لبه‌های سنگی خشن. فرود در حوضچه‌های با جریان آب. صعودها در حد درجه ۱۵ یا A0.
• ۵: جریان عمودی متوسط تا شدید. عبور از جریان آب نیازمند انتخاب مسیر صحیح و حفظ تعادل است. فرودهای چند مرحله‌ای با کارگاه‌های معلق. نیاز به عبور از حوضچه‌های دارای جریان در حین فرود. سطح دره بسیار لغزنده. جمع کردن طناب دشوار است. صعودهای در حد درجه ۱۸ یا A1.
• ۶: جریان عمودی شدید تا بسیار شدید. آبشارهای مداوم. عبور از جریان بسیار دشوار و نیازمند مدیریت موثر مسیر. نیاز به کارگاه‌های پیشرفته و طبیعی. دسترسی به کارگاه‌ها بسیار دشوار. صعودها در حد درجه ۱۹ یا A2. سطح دره بسیار لغزنده یا سست. حوضچه‌های فرود متلاطم.
• ۷: جریان عمودی بسیار قوی تا فوق‌العاده شدید. آبشارهای مداوم بدون فاصله. عبور از جریان فوق‌العاده دشوار. نیازمند مدیریت طناب، مانور و تعادل بسیار بالا. صعودهای سخت‌تر از درجه ۱۹ یا A2 لیمیتد. دید محدود و موانع مکرر. حوضچه‌های خروجی بسیار متلاطم. حبس کردن نفس در بخش‌هایی الزامی است.

۲. آبی (AQUATIC) – نشان‌دهنده دشواری در آب و شنا

• ۱: بدون آب یا آب آرام. شنا اختیاری است.
• ۲: شنای کمتر از ۱۰ متر در آب آرام. پرش‌های ساده کمتر از ۳ متر. سرسره‌های کوتاه با شیب کم.
• ۳: شنای کمتر از ۳۰ متر در آب آرام. جریان کم در برخی نقاط. پرش‌های ساده بین ۳ تا ۵ متر. سرسره‌های طولانی یا با شیب متوسط.
• ۴: غوطه‌وری طولانی در آب سرد. جریان متوسط. پرش‌های ساده بین ۵ تا ۸ متر. پرش با مسیر دشوار و/یا فرود در عمق کمتر از ۵ متر. سیفون‌های کمتر از ۱ متر طول و/یا عمق. سرسره‌های بزرگ یا تند.
• ۵: غوطه‌وری طولانی در آب سرد با افت دمای شدید بدن. جریان به قدری قوی که مسیر شناگر را منحرف می‌کند. هیدرولیک‌هایی مانند ادی (Eddy)، چرخه‌‌های برگشتی یا حفره‌ها ممکن است دره‌نورد را برای مدت کوتاهی گرفتار کنند. پرش‌های بین ۸ تا ۱۰ متر. سیفون‌های تا ۲ متر طول و/یا عمق.
• ۶: جریان متوسطی که رسیدن به نقطه توقف یا مسیر شنای انتخابی را دشوار می‌کند. هیدرولیک‌ها ممکن است دره‌نورد را برای مدتی متوسط گرفتار کنند. پرش‌های بین ۱۰ تا ۱۴ متر با مسیر دشوار یا فرود در عمق ۵ تا ۸ متر. سیفون‌های تا ۳ متر. سیفون فنی تا ۱ متر عمق با جریان احتمالی.
• ۷: جریان شدیدی که رسیدن به مسیر شنا یا نقطه توقف را فوق‌العاده دشوار می‌کند. هیدرولیک‌ها می‌توانند دره‌نورد را برای مدت طولانی گرفتار کنند. پرش‌های بیش از ۱۴ متر با مسیر دشوار یا عمق کم (کمتر از ۱۰ متر). سیفون‌های بیش از ۳ متر. سیفون فنی و متعهدانه بیش از ۱ متر عمق با جریان و بدون دید.

۳. تعهد (COMMITMENT) – نشان‌دهنده زمان و امکان خروج اضطراری

• I: امکان خروج سریع از سیلاب. فرار در کل زمان پیمایش (دسترسی، فرود، بازگشت) کمتر از ۳۰ دقیقه است. کل زمان برنامه کمتر از ۲ ساعت.
• II: خروج از سیلاب در کمتر از ۱۵ دقیقه. فرار تا ۳۰ دقیقه زمان می‌برد. کل زمان برنامه بین ۲ تا ۴ ساعت.
• III: خروج از سیلاب در کمتر از ۳۰ دقیقه. فرار تا ۱ ساعت زمان می‌برد. کل زمان برنامه بین ۴ تا ۸ ساعت.
• IV: خروج از سیلاب در کمتر از ۱ ساعت. فرار تا ۲ ساعت زمان می‌برد. کل زمان برنامه بین ۸ ساعت تا ۱ روز.
• V: خروج از سیلاب در کمتر از ۲ ساعت. فرار تا ۴ ساعت زمان می‌برد. کل زمان برنامه بین ۱ تا ۲ روز.
• VI: خروج از سیلاب بیش از ۲ ساعت طول می‌کشد. فرار بیش از ۴ ساعت زمان می‌برد. کل زمان برنامه بیش از ۲ روز است.

۴. کیفیت (QUALITY) – رتبه‌بندی بر اساس جذابیت

• بدون ستاره: دره‌هایی که فرود رفته شده‌اند اما ارزش تلاش مورد نیاز را ندارند.
• ۱ ستاره: دره‌های دارای اهمیت محلی. دره‌های خوبی که ارزش تلاش برای فرود را دارند.
• ۲ ستاره: دره‌های دارای اهمیت منطقه‌ای. کیفیت بالاتر از حد متوسط که ارزش چندین بار بازگشت را دارند.
• ۳ ستاره: دره‌های دارای اهمیت ملی. دره‌هایی که ارزش سفر کردن از مناطق مختلف برای پیمایش را دارند.
• ۴ ستاره: دره‌های دارای اهمیت بین‌المللی. باکیفیت‌ترین دره‌ها با ترکیبی عالی از دسترسی، زیبایی، لذت و چالش.

سیستم درجه بندی دره نوردی ACA

«قالب اصلی سیستم درجه‌بندی دره‌نوردی ACA شامل سه جزء کلیدی است که از نویسه‌های عددی، حروفی و اعداد رومی تشکیل شده است. رقم اول عددی است و نشان‌دهنده مقادیری است که در ادامه در رابطه با نوع زمین و کار با طناب شرح داده شده‌اند. کاراکتر دوم (حرف) نشان‌دهنده مقادیری است که در ادامه در رابطه با حجم آب و جریان آن شرح داده شده‌اند. جزء سوم یک عدد رومی است که نشان‌دهنده زمان نسبی و میزان تعهد (سختی برنامه) است. گاهی اوقات می‌توان یک کاراکتر حرفی اضافی نیز برای نشان دادن ریسک یا در معرض خطر بودن (Exposure) به این رتبه اضافه کرد. رتبه‌بندی‌ها تجمعی (تراکمی) هستند؛ برای مثال: فرود از یک دره کلاس ۳، مستلزم داشتن مهارت‌های ذکر شده در کلاس ۳ و همچنین مهارت‌های ذکر شده در کلاس‌های ۱ و ۲ است.»

کار فنی با طناب / وضعیت زمین

۱. دره‌پیمایی (Canyon Hiking)

غیرفنی؛ نیازی به طناب نیست. ممکن است شامل مقداری دست‌به‌سنگ آسان باشد که گاهی نیاز به استفاده از دست‌ها برای حفظ تعادل و حمایت دارد. حرکت در مسیر دره به هر دو سمت (بالا یا پایین) امکان‌پذیر است. برای اطلاعات بیشتر به شرح مسیر مراجعه کنید.

۲. دره‌نوردی پایه (Basic Canyoneering)

شامل دست‌به‌سنگ، صعود و یا فرودهای دست‌به‌سنگِ عمودی یا نزدیک به عمودی که نیاز مکرر به استفاده از دست‌ها دارد. استفاده از طناب برای هندلاین (طناب‌کشی)، حمایت، پایین فرستادن کوله‌ها و استفاده احتمالی در شرایط اضطراری توصیه می‌شود. حرکت در مسیر دره به هر دو سمت امکان‌پذیر است. برای اطلاعات بیشتر به شرح مسیر مراجعه کنید.

۳. دره‌نوردی متوسط (Intermediate Canyoneering)

شامل صعودهای فنی در محیط‌های در معرض (Exposure). فرود دست‌به‌سنگ می‌تواند دشوار و خطرناک باشد؛ اکثر افراد از فرود با طناب (رپل) استفاده می‌کنند. وجود طناب برای حمایت و فرودهای تک‌طوله (Single-pitch) الزامی است. کارگاه‌های طبیعی یا ثابت (مصنوعی) مشخص و واضح هستند. عقب‌نشینی (بازگشت) به سمت بالای دره، نیازمند صعود از طناب‌های ثابت است. همچنین ممکن است به تکنیک‌های پایه خروج از گودال‌های آب (مانند کمک یارانه‌ای یا استفاده از وزن متقابل) نیاز باشد. برای اطلاعات بیشتر به شرح مسیر مراجعه کنید.

۴. دره‌نوردی پیشرفته – تخصصی (Advanced-Expert Canyoneering)

مسیر ممکن است شامل هر ترکیبی از موارد زیر باشد:

۱) صعود یا فرود دست‌به‌سنگ آزادِ دشوار و در معرض، استمینگ (پا و دست زدن به دو دیواره) یا بریجینگ (پل زدن) بلند؛

۲) صعود با استفاده از ابزارگذاری مصنوعی (Direct Aid)؛

۳) فرودهای چند طوله (Multi-pitch)؛

۴) کار با طناب پیچیده (مانند فرود هدایت‌شونده، انحراف مسیر [Deviation]، یا ری‌بی‌لی [Rebelay])؛

۵) کارگاه‌های طبیعی نامشخص یا مبهم؛

۶) مهارت‌های پیشرفته حل مسئله و کارگاه‌زنی.

حجم آب / جریان (WATER VOLUME / CURRENT)

A: معمولاً خشک است یا آب بسیار کمی دارد. آبشارها خشک هستند. اگر آبی وجود داشته باشد می‌توان از آن اجتناب کرد و/یا عمق آن بسیار کم است. ممکن است کفش‌ها خیس شوند، اما نیازی به وت‌سوت یا درای‌سوت نیست.

B: معمولاً دارای آب است اما بدون جریان یا با جریان بسیار ضعیف. حوضچه‌های ساکن. آبشارها معمولاً خشک‌اند یا فقط به صورت نم‌نم/جویبار بسیار کم جاری هستند. انتظار داشته باشید مقداری آب‌پیمایی در آب عمیق (تا بالا) و/یا شنا انجام دهید. بسته به دمای آب و هوا ممکن است وت‌سوت یا درای‌سوت لازم باشد.

C: معمولاً دارای آب با جریان است. آبشارها فعال‌اند. انتظار داشته باشید مقداری آب‌پیمایی عمیق و/یا شنا در جریان آب انجام دهید. بسته به دمای آب و هوا ممکن است وت‌سوت یا درای‌سوت لازم باشد. دره‌های کلاس C را می‌توان با سیستم زیر دقیق‌تر هم درجه‌بندی کرد:

• C1: معمولاً آب با جریان سبک تا متوسط دارد. خطرات آبی آسان.
• C2: معمولاً آب با جریان قوی دارد. خطرات آبی مثل هیدرولیک‌ها و سیفون‌ها به مهارت‌های پیشرفته و دقت ویژه نیاز دارند.
• C3: معمولاً آب با جریان بسیار قوی دارد. خطرات آبی خطرناک. فقط برای افراد خبره.
• C4: مشکلات و خطرات بسیار شدید که حتی برای متخصصان باتجربه با مهارت شنای بالا نیز عبور از آن‌ها دشوار است.

نکته: سطح آب در هر دره‌ای می‌تواند بسیار متغیر باشد؛ این تغییرات ممکن است از سالی به سال دیگر، از فصلی به فصل دیگر، و حتی از روزی به روز دیگر رخ دهد. بنابراین اگر هنگام رسیدن به یک دره متوجه شدید که حجم آب یا شدت جریان بیشتر از چیزی است که در درجه‌بندی ذکر شده، فرود از دره دشوارتر از آن چیزی خواهد بود که توضیح مسیر نشان می‌دهد.

زمان / تعهد (اختیاری) — TIME / COMMITMENT

نیم‌روز (Half Day)

• I — کوتاه: معمولاً فقط ۱ تا ۳ ساعت زمان می‌برد.
• II: معمولاً ۴ تا ۶ ساعت یا حدود نیم‌روز زمان نیاز دارد.

تمام‌روز (Full Day)

• III: معمولاً ۷ تا ۱۲ ساعت یا بخش عمده‌ای از یک روز زمان می‌برد.
• IV: انتظار می‌رود ۱۳ تا ۱۸ ساعت یا یک روز کاملِ طولانی طول بکشد.زود حرکت کنید، چراغ پیشانی همراه داشته باشید، و برای بیواک احتمالی (شب‌مانی اضطراری) برنامه‌ریزی کنید.

چندروزه (Multi Day)

• V: انتظار می‌رود به طور متوسط یک‌ونیم روز طول بکشد.
• VI: انتظار می‌رود دو روز یا بیشتر زمان ببرد.

نکات مهم درباره تخمین زمان و شرایط نرمال

توجه: تخمین زمان بر اساس گروه‌های با میانگین ۶ نفر یا کمتر است.

• گروه‌های بزرگتر و گروه‌های کم‌تجربه‌تر به زمان بیشتری نیاز خواهند داشت.
• ارزیابی دقیق توانایی‌های خودتان بسیار مهم است.
• برای برخی کاربران، اشاره به زمان به صورت «نیم‌روز»، «تمام‌روز» یا «چندروزه» کافی است.
• برخی دیگر ممکن است ترجیح دهند از تخمین دقیق‌تری استفاده کنند و درجه‌بندی عددی رومی (Roman Numeral Grade) که در صعودهای چندطوله‌ی سنگ‌نوردی رایج است را به کار ببرند.

توجه: درجه‌بندی‌ها به فرود در شرایط نرمال، در طول فصلی که برای دره نرمال تلقی می‌شود، اشاره دارند.

• شرایط نامساعد (مانند حجم آب بالاتر از حد معمول یا دمای پایین‌تر) سختی و زمان فرود را افزایش خواهد داد.

ریسک / شدت (اختیاری)

• R – پرخطر (Risky)
• یک یا چند عامل خطر فوق‌العاده وجود دارد که می‌تواند فرود را پیچیده کند. مهارت‌های فنی قوی و قضاوت صحیح حیاتی هستند. برای مبتدیان توصیه نمی‌شود.
• X – شدید (Extreme)
• عوامل خطر متعددی وجود دارند که فرود را پیچیده خواهند کرد. اشتباه در تکنیک یا قضاوت به احتمال زیاد منجر به جراحت شدید یا مرگ می‌شود. فرود فقط باید توسط دره‌نوردان خبره انجام شود.
• XX – دوگانه شدید (Double Extreme)
• قطعاً تهدید کننده زندگی است.

توجه: وجود درجه‌بندی ریسک/شدت نشان می‌دهد که دره دارای ریسک بالاتری از حد متوسط خواهد بود. عدم وجود این درجه‌بندی یا امتیاز ریسک/شدت به این معنی نیست که هیچ ریسکی وجود نخواهد داشت. تمام دره‌نوردی‌ها با ریسک همراه است.

عوامل خطر شامل موارد زیر است:

تعداد و فراوانی فرود با طناب (رپل)، طول فرود با طناب (تک یا دو طنابه) و میزان در معرض بودن، در دسترس بودن نقاط اتصال (انکر)، کیفیت نقاط اتصال، یافتن مسیر، موانع، حل مسئله، زمین برخورد شده بین بخش‌های فنی، پتانسیل سیل ناگهانی، در دسترس بودن خروجی‌ها و زمین مرتفع، دمای آب، غوطه‌وری طولانی مدت، و دشواری تخلیه یا نجات. عوامل خاص باید در توضیحات مسیر مورد بحث قرار گیرند.

توضیح سیستم درجه‌بندی FFME (فرانسه) بر اساس مثال‌ها

در مکالمات، اغلب خواهید شنید که دره‌نوردان به بخش‌هایی از درجه‌بندی کامل یک دره اشاره می‌کنند. به عنوان مثال، ممکن است به سادگی به یک دره به عنوان کلاس ۲ (اشاره به زمین)، کلاس B (اشاره به آب) یا درجه IV (اشاره به زمان مورد نیاز) اشاره کنند. در کتاب‌های راهنما و وب‌سایت‌ها، باید درجه‌بندی کامل را بیابید. در اینجا چند مثال آورده شده است:

• ۳B IV
• زمین: کلاس ۳ – نیاز به طناب.
• آب: کلاس B – آب بدون جریان یا با جریان بسیار ضعیف.
• ریسک: کمی بیشتر از حد متوسط.
• زمان/تعهد: درجه IV – برای یک گروه متوسط یک روز طولانی خواهد بود.
• ۲A III
• زمین: کلاس ۲ – نیاز به کوه‌پیمایی و صخره‌نوردی دارد.
• آب: کلاس A – معمولاً خشک.
• زمان/تعهد: درجه III – برای یک گروه متوسط بیشتر روز را به خود اختصاص می‌دهد.
• ۴A V
• زمین: کلاس ۴ – به دلیل درجه‌بندی زمین، فقط برای دره‌نوردان پیشرفته.
• آب: کلاس A – معمولاً خشک.
• زمان/تعهد: درجه V – یک سفر یک شبه برای یک گروه متوسط.
• ۳C II R
• زمین: کلاس ۳.
• آب: کلاس C – آب با جریان بسیار قوی و خطرات خطرناک. به دلیل درجه‌بندی آب، فقط برای دره‌نوردان خبره.
• زمان/تعهد: درجه II.
• ریسک: R (پرخطر) – وجود یک یا چند عامل خطر فوق‌العاده. مهارت‌های فنی قوی و قضاوت صحیح حیاتی هستند.
• ۴A III XX
• زمین: کلاس ۴ – دره تنگ با مشکلات بسیار دشوار و در معرض دید برای بالا رفتن/مانور دادن. به دلیل درجه‌بندی زمین و ریسک/شدت، فقط برای دره‌نوردان خبره.
• آب: کلاس A – معمولاً خشک.
• زمان/تعهد: درجه III – برای یک گروه متوسط بیشتر روز را به خود اختصاص می‌دهد.
• ریسک: XX (دوگانه شدید) – زندگی را حتی برای دره‌نوردان خبره تهدید می‌کند.

این سیستم به دره‌نوردان کمک می‌کند تا با درک جامع از چالش‌های یک دره، تصمیمات آگاهانه‌ای در مورد تناسب آن با سطح مهارت و تجربه خود بگیرند.